Her mesle\u011fin ve her insan\u0131n uymak zorunda oldu\u011fu bir tak\u0131m etik kurallar, ahlaki de\u011ferler b\u00fct\u00fcn\u00fc vard\u0131r. Etik kavram\u0131, esnaf\u0131n, denet\u00e7inin, b\u00fcrokrat\u0131n ve her hal\u00fck\u00e2rda vatanda\u015f\u0131n davran\u0131\u015fsal de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bu makalede ba\u011f\u0131ms\u0131z denet\u00e7ilerin uymakla m\u00fckellef olduklar\u0131 etik kurallar\u0131n ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmamas\u0131 gerekti\u011fine dem vurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
S\u00f6zl\u00fck anlam\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u201cT\u00f6re bilimi, \u00c7e\u015fitli meslek kollar\u0131 aras\u0131nda taraflar\u0131n uymas\u0131 veya ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gereken davran\u0131\u015flar b\u00fct\u00fcn\u00fc, Ahlaki, ahlakla ilgili\u201d anlamlar\u0131na geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Eti\u011fi \u00f6\u011frenmek, anlamak ve davran\u0131\u015flar\u0131na yans\u0131tmak i\u00e7in s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131ndan daha fazlas\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u0130nsan\u0131n do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00fclke, \u015fehir, mahalle ve aile i\u00e7inde edindi\u011fi ahlaki davran\u0131\u015flar, ahlaki \u00f6\u011fretiler, ileriki ya\u015flar\u0131nda mesleki eti\u011fi anlamland\u0131rmada kendisine rol model olacak, harita \u00e7izerek yolunu g\u00f6sterecektir. Bu noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etik, ahlaki davran\u0131\u015f olarak de\u011ferlendirilemez. Zira farkl\u0131 toplumlarda, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerde yeti\u015fen insanlar\u0131n ahlakl\u0131 davran\u0131\u015fa bak\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u011f\u0131ms\u0131z denet\u00e7iler i\u00e7in etik kurallar standard\u0131nda denet\u00e7ilerin uymas\u0131 gereken be\u015f ilke vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bunlar d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, tarafs\u0131zl\u0131k, mesleki yeterlik ve \u00f6zen, s\u0131r saklama, mesle\u011fe uygun davran\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcr\u00fcstl\u00fck:<\/strong> B\u00fct\u00fcn mesleki ve i\u015f ili\u015fkilerinde d\u00fcr\u00fcst, a\u00e7\u0131k, do\u011fru ve g\u00fcvenilir olmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Denet\u00e7i, kendisine ula\u015fan ve denetim talep eden \u015firketleri \u00f6n incelemeye tabi tutarak i\u015fin kabul\u00fcne yahut reddine karar verirler. \u015eirkete yap\u0131lan \u00f6n inceleme sonu\u00e7lar\u0131 i\u015fin kabul\u00fcn\u00fc gerektirmiyorsa bunu a\u00e7\u0131k bir dille \u015firketle payla\u015fmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan kabul edilmi\u015f bir i\u015f i\u00e7in ise denetimin tamamlanmas\u0131 noktas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 denet\u00e7inin \u015firkete olumlu g\u00f6r\u00fc\u015f d\u0131\u015f\u0131nda bir g\u00f6r\u00fc\u015f vermesini gerektiriyorsa bunu yapmal\u0131, gerek\u00e7elerini ise \u015firketle do\u011fru bir \u015fekilde payla\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Tarafs\u0131zl\u0131k:<\/strong> \u00d6nyarg\u0131lar\u0131n, temay\u00fcllerin, \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanarak mesleki veya i\u015fle ilgili muhakemelerini ve kararlar\u0131n\u0131 etkilemesine izin vermemektir.<\/p>\n\n\n\n Mesleki Yeterlilik ve \u00d6zen:<\/strong> Uygulama, mevzuat ve tekniklerdeki g\u00fcncel geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, mesleki bilgi ve beceriyi m\u00fc\u015fterilerin yeterli mesleki hizmetleri almalar\u0131n\u0131 temin edecek bir seviyede tutmak ve uygulamadaki teknik ve mesleki standartlara uygun bir \u015fekilde ve \u00f6zen i\u00e7inde hareket etmektir.<\/p>\n\n\n\n Denet\u00e7inin tespit etti\u011fi bir konu \u00fczerine farkl\u0131 ve do\u011fru bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getirebilmesi, denetimde ba\u015far\u0131 sa\u011flayabilmesi, kendisini geli\u015ftirip yenileyebilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yenilemekten kas\u0131t salt mevzuat takibi olarak alg\u0131lanmamal\u0131d\u0131r. Zira s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen ve s\u00fcrekli geli\u015fen bir d\u00fcnyada var olma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indeyiz. \u015eirketlerin \u00fcretim teknolojilerinin, bilgi teknolojilerinin, de\u011fi\u015fmesi ve geli\u015fmesi, biz denet\u00e7ilerin de yenilenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Sadece mevzuat takibi yap\u0131lmas\u0131 bilgi d\u00fczeyini art\u0131r\u0131r ancak bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Mesle\u011fe g\u00f6sterilecek olan \u00f6zen her t\u00fcrden g\u00fcncelin takibiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n S\u0131r Saklama (gizlilik):<\/strong> Mesle\u011fin icras\u0131 s\u0131ras\u0131nda elde edilen bilgilerin gizlili\u011finde riayet etmek; s\u00f6z konusu bilgilerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in yasal veya mesleki bir hak veya g\u00f6revin bulunmas\u0131 durumu sakl\u0131 olmak kayd\u0131yla, uygun ve belirli bir yetki olmaks\u0131z\u0131n bu t\u00fcr bilgileri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere a\u00e7\u0131klamamak ve kendisi veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin \u00e7\u0131karlar\u0131na kullanmamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ba\u011f\u0131ms\u0131z denet\u00e7iler, i\u015fin do\u011fas\u0131 gere\u011fi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bir tak\u0131m s\u0131r mahiyetindeki bilgiler edinirler. Bunlar kimi zaman \u00fcretim, kimi zaman say\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7eren teknolojik alt yap\u0131, kimi zaman ise entelekt\u00fcel sermaye olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Denetim \u015firketinin veya denet\u00e7inin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve itibar\u0131 gizlilik ilkesine ba\u011fl\u0131l\u0131kla \u00f6l\u00e7\u00fclmelidir. Zira edindi\u011fi bilgileri saklama kabiliyeti bulunmayan denet\u00e7ilerin di\u011fer etik kurallara ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 da beklenemez. Bir denet\u00e7i denetledi\u011fi \u015firketle ilgili gizlili\u011fi ihlal edip mesle\u011fe uygun davran\u0131\u015f i\u00e7inde oldu\u011funu s\u00f6yleyemez.<\/p>\n\n\n\n Mesle\u011fe Uygun Davran\u0131\u015f:<\/strong> \u0130lgili mevzuata uymak ve denetim mesle\u011finin itibar\u0131n\u0131 zedeleyici tutum ve davran\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131nmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Denet\u00e7i denetimini \u00fcstlendi\u011fi i\u015fletmeye, kendine, kamuya ve topluma kar\u015f\u0131 d\u00fcr\u00fcst olmal\u0131, herhangi bir tarafa meyletmemeli, mesle\u011fin gerektirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde liyakat sahibi olmal\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda gerekli \u00f6zeni g\u00f6stermelidir. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin do\u011fal bir sonucu olarak edindi\u011fi s\u0131r mahiyetindeki bilgilere sad\u0131k kalarak mesle\u011fini icra etmelidir.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan\u0131n i\u00e7inde biri ayd\u0131nl\u0131k di\u011feri ise karanl\u0131k olmak \u00fczere iki kap\u0131 vard\u0131r. Bir etik e\u011fitiminde dinledi\u011fim k\u0131sa bir hik\u00e2yeyi payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n\n\n\n Bir g\u00fcn dede ile torunu evlerinin bah\u00e7elerine oturmu\u015flar biri beyaz, di\u011feri siyah iki k\u00f6pe\u011fin bo\u011fu\u015fmalar\u0131n\u0131 izliyorlarm\u0131\u015f. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk merak edip dedesine sormu\u015f.<\/p>\n\n\n\n Dede senin neden iki k\u00f6pe\u011fin var?<\/p>\n\n\n\n Dedesi: Bizi korusunlar diye cevab\u0131n\u0131 vermi\u015f.<\/p>\n\n\n\n K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk: Bir tanesinin yeterli olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden tekrar sormu\u015f. Neden iki k\u00f6pe\u011fin var? Neden biri siyah di\u011feri beyaz?<\/p>\n\n\n\n Dedesi: Bu iki k\u00f6pe\u011fin varl\u0131\u011f\u0131 bana bir \u015feyi hat\u0131rlat\u0131yor demi\u015f.<\/p>\n\n\n\n \u00c7ocuk merak i\u00e7inde neyi hat\u0131rlatt\u0131klar\u0131n\u0131 sormu\u015f.<\/p>\n\n\n\n Dedesi: \u0130\u00e7imdeki iyili\u011fi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc hat\u0131rlat\u0131yorlar. \u0130\u00e7imizdeki k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve iyilikte t\u0131pk\u0131 \u015fu iki k\u00f6pek gibi bo\u011fu\u015fup dururlar.<\/p>\n\n\n\n K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk: Peki hangisi kazan\u0131yor diye sordu\u011funda dedesinin cevab\u0131 al\u0131n\u0131p cebe konulacak cinstendir. Ben hangisini daha \u00e7ok beslersem o kazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m k\u0131sa hik\u00e2yeden yola \u00e7\u0131karsak etik; insan\u0131n davran\u0131\u015f \u00e7er\u00e7evesi olarak de\u011ferlendirilebilir. Do\u011frulu\u011fu ya da yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 besleme noktas\u0131nda hangi e\u011filimi g\u00f6steriyorsak o tarafa evrilir, sonucunda da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z davran\u0131\u015flar\u0131 aklile\u015ftirip, me\u015frula\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131na gireriz.<\/p>\n\n\n\n Kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m toplant\u0131larda, ald\u0131\u011f\u0131m e\u011fitimlerde \u00e7o\u011fu ba\u011f\u0131ms\u0131z denet\u00e7iden \u015fu s\u00f6zleri i\u015fitmekteyim. \u00dccretini denetimini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz \u015firketten al\u0131yorsak, bu noktada ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 nas\u0131l s\u00f6z konusu olacak. Kendi paylar\u0131nca hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnebilirler, tecr\u00fcbe pahal\u0131 bir \u015feydir diyerek bu konu \u00fczerinde s\u00f6ylediklerini yabana atm\u0131yorum. \u015eirketlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z denet\u00e7ileri b\u00fcnyelerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 personel gibi g\u00f6rmelerine izin verilmemesi gerekti\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n Makalemi M\u00fcmin Sekman\u2019\u0131n \u015fu s\u00f6zleriyle ta\u00e7land\u0131rmak istiyorum;<\/p>\n\n\n\n Bir insan\u0131n istekleri y\u00fcksek ama donan\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fckse ba\u015far\u0131 ahlak\u0131 zamanla bozulmaya ba\u015flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar istekleriyle yetenekleri aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck bo\u015flu\u011fu kurnazl\u0131k, kabaday\u0131l\u0131k ve ahlaki tavizlerle kapatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Donan\u0131ml\u0131 insanlar\u0131n ahlakl\u0131 kalarak kazanma l\u00fcks\u00fc vard\u0131r!<\/p>\n\n\n\n S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir etik kurallar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ise g\u00fcvenilir raporlaman\u0131n temelidir.<\/p>\n\n\n\n 11.11.2022<\/p>\n\n\n\n